Het einde van het jaar is altijd een goed moment om vooruit te kijken. Hoe kan dat beter dan met Renew the Book in het vizier? In aanloop naar de nieuwe editie van het innovatieprogramma van het boekenvak, die op 26 januari 2026 begint, organiseerde Renew the Book een meetup op 9 december. Bij Mediamatic in Amsterdam was kunstmatige intelligentie het belangrijkste onderwerp en was auteur en AI-expert Martin van Kranenburg uitgenodigd als spreker. “Wie nu nog denkt dat AI een hype is, loopt straks achter de feiten aan. Dit gaat niet meer weg.”
Bij de meetup zijn mensen uit het hele boekenvak aanwezig: uitgevers, makers, boekverkopers, beleidsmakers en de jury van Renew the Book. Samen staan zij aan de start van een programma dat loopt tot juni 2026, met experimenten, samenwerkingen en nieuwe ideeën voor de toekomst van het boek. Het traject eindigt met de uitreiking van de Renew the Book Awards, waarin de meest vernieuwende initiatieven in het zonnetje worden gezet.
Programmamanager Martin Voigt stapt als eerste het podium op en heet iedereen enthousiast welkom. Zijn doel is helder: laten zien dat Renew the Book 2026 breder gedragen, opener en ambitieuzer wordt dan ooit. Hij blikt kort terug op vorige edities en laat voorbeelden zien van eerdere winnaars. “We hebben projecten gezien die variëren van nieuwe leesvormen en digitale concepten tot publieksvergroting en vernieuwende marketing”, vertelt Martin. “Met hen bereiken we het belangrijkste doel van Renew the Book: het boekenvak een zetje geven richting innovatie, zonder de basis van het vak te verliezen. En voor 2026 gaan we nog een stap verder.”
Vernieuwingen in het innovatieprogramma
De Groep Algemene Uitgevers (GAU) is als initiatiefnemer van Renew the Book al jaren de drijvende kracht achter het programma. “Dit jaar kiezen we ervoor om meer samenwerkingen met andere organisaties in het vak te zoeken”, zegt Martin. “We gaan nauwer samenwerken met partijen als het Letterenfonds, de CPNB, de KB, de VOB, NBD Biblion en de KBB. Niet alleen om ideeën te signaleren, maar om ervoor te zorgen dat sterke concepten ook echt landen in het boekenvak. Zodat vernieuwingen niet alleen bij uitgevers op het bureau terecht komen, maar overal in het vak hun weg kunnen vinden.”
“Daarnaast hebben een nieuwe stap in de selectie van de inzendingen. We gaan niet alleen nauwkeurig de inzendingen wegen volgens de deelnamevoorwaarden en beoordelingscritera. Voor de initiatieven die op de longlist komen organiseren we een live pitch-moment in de geest van Dragon’s Den. Makers krijgen de kans om hun idee kort toe te lichten en vragen van de jury te beantwoorden. Zo ontstaat een rijker beeld van de visie, haalbaarheid, schaalbaarheid en impact van de plannen.”
Innovatiefonds
Wat als feedback terug is gekomen van oud-winnaars en longlisters, is dat ze na afloop van Renew the Book de slag- en draagkracht missen vanuit de industrie om lezers te bereiken. “Ik ben vanuit die feedback aan de slag gegaan met iets nieuws: het Renew the Book Innovatiefonds”, legt Martin uit. “We hopen daarmee financiële drempels weg te nemen voor de innovaties en voor geïnteresseerde ondernemers in het vak, waardoor er in ieder geval een pilot kan worden gedraaid.”
“De laatste nieuwe stap die we zetten is dat we meer gaan samenwerken met vergelijkbare innovatieprogramma’s in het buitenland”, vertelt Martin. “We willen structureel leren van innovaties die plaatsvinden in het Verenigd Koninkrijk, Scandinavië, Duitsland, Italie etc. Niet om die modellen klakkeloos over te nemen, maar om ideeën sneller te vertalen naar de Nederlandse context. En omgekeerd, om Nederlandse innovaties te introduceren op een internationaal platform. Denk bijvoorbeeld aan de populaire Yoto Player. Een audiobox die ik ontdekte op FutureBook conference in Engeland. Zij doen inmiddels al 95 miljoen omzet en bij ons is 1 op de 5 verkochte boeken Engelstalig. Dat lijkt me een kans, die hier niet zichtbaar genoeg is. Vanuit zo’n samenwerking kan dat sneller.”
Met de vier nieuwe richtingen voor Renew the Book 2026 sluit Martin af. De boodschap aan de zaal is duidelijk: Renew the Book is klaar voor een nieuwe editie en het hele vak kan bijdragen aan het programma. In zichtbaarheid, communicatie en op de inhoud.
AI als collega, niet als concurrent
Na een korte pauze neemt auteur en trainer Martin van Kranenburg het woord. Hij staat bekend om zijn werk op het snijvlak van tekst, neuromarketing en AI, en hij heeft één hoofdboodschap voor het boekenvak: AI verandert het werk ingrijpend, maar alleen voor wie ermee durft te oefenen.
Hij begint dichtbij zijn eigen praktijk. Hoe hij AI gebruikt om teksten te structureren, invalshoeken te testen en ruwe versies sneller scherp te krijgen. Niet om werk uit handen te geven, benadrukt hij. “AI doet mijn werk niet. Het geeft me tijd terug om mijn werk beter te doen. Makers die AI vragen om ‘even snel een boek te schrijven’ lopen vast. Zonder vakmanschap blijft het resultaat vlak. AI versnelt je ideeën, maar het vervangt nooit je visie.”
Eerst structuur, dan AI
Een rode draad in zijn verhaal is het belang van structuur. Van Kranenburg werkt altijd met heldere eindvragen en templates. “Start with the end in mind,” zegt hij. “Pas als jij weet wat je nodig hebt, kan AI het voor je maken.” Hij noemt dat het bouwen van een anatomisch model van je denkproces. Volgens hem kunnen uitgevers, redacteuren en auteurs daarmee het proces inzichtelijk maken en AI gebruiken om sneller te redigeren, selecteren en experimenteren.
Custom GPT’s als nieuwe teamleden
Eén van de belangrijkste tools tijdens zijn presentatie is het gebruik van custom GPT’s: digitale collega’s die je zelf traint met je eigen schrijfwetten, voorbeelden en bronnen. Zijn uitleg is pragmatisch en is daarom door iedereen toe te passen, zelfs als je weinig ervaring hebt. “Ik heb zelf meerdere GPT’s die mij helpen bij het schrijven. Denk aan een eindredacteur-GPT, die teksten beoordeelt. Maar ook een MandGPT, die lange teksten samenvat en korter maakt.”
Hij vergelijkt het met bouwen aan een tweede brein. “Het is een collega die je op moet voeden,” zegt hij. “De basis is eenvoudig: geef een rol, een taak en een gewenste output. Daarna groeit het systeem met je mee. Maar je moet er wel tijd insteken, bijvoorbeeld met een vast moment in je agenda.”
Van één interview naar een hele contentreeks
Een concreet voorbeeld maakt indruk. Van Kranenburg laat zien hoe één interview kan uitgroeien tot een compleet ecosysteem: een transcriptie, een persbericht, meerdere LinkedIn-posts, een videoscript en een blogpost. Niet door AI alles te laten verzinnen, maar door vooraf te bepalen hoe de informatie moet worden gebruikt.
Teams die dat proces goed inrichten, produceren volgens hem drie keer zoveel content in dezelfde tijd, zonder kwaliteitsverlies. Voor het boekenvak is dat direct toepasbaar: elk auteursinterview of lezersgesprek kan zo verschillende publieken bereiken.
Privacy, gesprekken en het AI-rijbewijs
Van Kranenburg noemt ook risico’s. “Wie AI gebruikt, deelt soms ongemerkt data met aanbieders van modellen, zoals OpenAI. Zelfs als je een betaald account hebt. Een verkeerd ingestelde GPT kan interne documenten of broncode prijsgeven. Zorg dat je weet wat je deelt,” waarschuwt hij.
Daarnaast is er een belangrijke verschuiving gaande: van zoekwoorden naar gesprekken. Lezers en makers vragen steeds vaker advies aan een AI-assistent. Het is belangrijk om ook in die nieuwe gesprekslaag zichtbaar te zijn. Wordt een titel genoemd? Klopt de informatie? Wordt een auteur correct geciteerd? “Het gaat niet langer over SEO, maar over GEO zoals ik dat noem. Je moet gevonden worden door de large language models, dan sta je bovenaan.”
Op verschillende momenten tijdens zijn presentatie stelt hij vragen aan het publiek. Wie gebruikt ChatGPT vaak? Wie heeft er een betaald account? Wie bouwt al custom GPT’s? Hoe specifieker de vragen, hoe minder handen er omhoog gaan. Het is duidelijk dat er in het boekenvak nog veel te winnen is. En, zo benadrukt van Kranenburg: als je niet meegaat, kan je juist één van de verliezers worden. “Dit gaat niet voorbij. Iedereen die nog jaren met een toetsenbord werkt, moet zijn AI-rijbewijs halen. Dat betekent elke week oefenen.”
Patrick Boone
Bekijk hier de presentatie van Martin van Kranenburg: Uitgeven in een AI tijdperk Renew the Book
